Poznańska gazownia działała z powodzeniem przez ponad sto lat. Była znana ze swojej innowacyjności, a także stała się architektoniczną wizytówką miasta. Pomysł budowy tego zakładu zrodził się w czasach panowania Prus. Wtedy realizacja podobnych projektów była niezwykle trudna, jednak władze miejskie sprostały temu wyzwaniu. Pomogło to zaspokoić rosnące potrzeby miasta w zakresie gazu. Dowiedz się więcej o historii rozwoju i upadku poznańskiej gazowni na poznan-future.eu.
Budowa gazowni w Poznaniu
Rozwój ziem polskich w czasach zaborów był skomplikowany i powolny. Szczególnie trudna sytuacja w XIX wieku panowała w Poznaniu. Z punktu widzenia pruskiego rządu miasto miało pełnić rolę twierdzy, dlatego budowano tu głównie fortyfikacje i obiekty wojskowe. To znacznie ograniczało rozwój Poznania i możliwości mieszkańców.
Mimo tej sytuacji, władze miejskie i mieszkańcy starali się wspierać modernizację regionu. W 1853 roku podjęto uchwałę o budowie gazowni w Poznaniu, mającej służyć miastu, lokalnym przedsiębiorstwom i mieszkańcom. Władze miejskie nie dysponowały niezbędnymi środkami finansowymi, ale zdecydowano się na zaciągnięcie kredytu.
Miejsce pod przyszłą gazownię wybrano na wolnej działce w obrębie fortyfikacji – na ulicy Grobla, niedaleko rzeki Warty. Tę lokalizację wybrano zarówno ze względu na bliskość centrum Poznania, jak i dlatego, że surowce dla zakładu planowano dostarczać z Anglii drogą wodną.
Po wybraniu lokalizacji urzędnicy rozpoczęli negocjacje z architektem przemysłowym, angielskim inżynierem Johnem Moorem. Zgodził się on opracować projekt gazowni dla Poznania, a następnie nadzorował jej budowę.
Według wstępnych szacunków kosztorys projektu wyniósł około 420 000 marek. Jednak ostateczny koszt budowy okazał się znacznie wyższy i przekroczył 720 000 marek. Było to związane z zastosowaniem na owe czasy innowacyjnego sprzętu i technologii. Jednocześnie dzięki realizacji tego zamierzenia w Poznaniu oddano do użytku pierwsze duże i zaawansowane przedsiębiorstwo przemysłowe. Warto zaznaczyć, że zakład miał wartość również z architektonicznego punktu widzenia. Świadczą o tym zachowane do dziś budynki.
Początek działalności gazowni i jej rozwój
Rezultat inwestycji i wysiłków włożonych w ten projekt stał się oczywisty po otwarciu Poznańskiej Gazowni. W listopadzie 1856 roku mieszkańcy miasta byli świadkami widowiskowego wydarzenia – wieczorny mrok ulic rozświetliło ponad 400 gazowych latarni ulicznych. Od tego momentu nie było wątpliwości co do ważności i celowości tego projektu.
Następnie zakład zaczął bardzo szybko się rozwijać. Moce produkcyjne przedsiębiorstwa rosły, a jego działalność była efektywna. Z czasem nastąpił okres przejściowego zastoju. Spowodowało go wprowadzenie lamp naftowych do użytku domowego oraz konkurencja z nowym źródłem energii – elektrycznością. Ponadto, ze względu na bliskie położenie przy rzece, teren zakładu był okresowo zalewany.
Mimo tych trudności przedsiębiorstwo rozwijało się i znajdowało nowych klientów. Kiedy w 1868 roku budowano i instalowano nowe zbiorniki na gaz, proces ten nadzorował znany przedsiębiorca i działacz społeczny Hipolit Cegielski. Doskonale rozumiał on znaczenie gazowni dla miasta, gdyż stopniowo gaz zaczął być używany nie tylko do oświetlenia:
- w życiu codziennym mieszkańców Poznania w tym okresie zaczęły pojawiać się kuchenki gazowe, które zyskały ogromną popularność wśród gospodyń domowych, ponieważ zapewniały szybkie i czyste gotowanie,
- inną wartą uwagi nowością stały się żelazka gazowe, które również stały się przedmiotem masowego użytku,
- planowanie mieszkań całkowicie zmieniły gazowe podgrzewacze wody, co doprowadziło do wyodrębnienia łazienek.
Wszystkie te zmiany przyczyniły się do zwiększonego zapotrzebowania na gaz ziemny. W ciągu pięćdziesięciu lat sieć gazowa Poznania została wydłużona z 15 do 108 km. Po wybudowaniu połączenia kolejowego między miastem a Śląskiem, węgiel zaczął być dostarczany szybkimi i bezpiecznymi pociągami. To sprzyjało rozwojowi produkcji przy zachowaniu polityki cenowej dla odbiorców gazu.
Upadek gazowni w Poznaniu
Mimo burzliwego rozwoju, los gazowni w Poznaniu zmienił się po latach 60. XX wieku. Wykorzystanie gazu ziemnego w kraju wciąż rosło, ale jego złoża zostały odkryte w województwie wielkopolskim. W rezultacie produkcja gazu zaczęła stopniowo zmniejszać się na rzecz jego wydobycia. Gaz ziemny był dostarczany przez szybko rozwijający się gazociąg magistralny, również w Poznaniu. Ponadto w 1966 roku oddano do użytku nowoczesną, zautomatyzowaną stację gazu wodnego na ulicy Gdyńskiej.
Ostatecznie gazownia zaprzestała swojej działalności w 1973 roku. Część jej pomieszczeń zdemontowano, ale niektóre budynki pozostały. Zorganizowano w nich centrum dystrybucji i sprzedaży gazu ziemnego. W XXI wieku łączy ono około 50 gazowni w województwie wielkopolskim.
