Sołacz to jedna z najpiękniejszych dzielnic Poznania o ciekawej historii. Mieszkańcom kojarzy się przede wszystkim z urokliwym Parkiem Sołacza i kościołem św. Jana Vianney’a. Jednak to, co czyni tę dzielnicę wyjątkową, to duża liczba unikalnych kamienic o niezrównanym wystroju, parków i skwerów, które omówimy bardziej szczegółowo na poznan-future.eu.
Winiary, Górczyn czy Sołacz
Poznań XIX i XX wieku był nie tylko miastem zamków, ale także okazałych kamienic i niesamowitych willi. Urbaniści planujący rozbudowę Poznania pod koniec XIX wieku długo zastanawiali się, gdzie stworzyć obszar zabudowany wyłącznie willami. Po rozważeniu kilku opcji wybrali Sołacz.
Pierwsza mała wieś letniskowa w Poznaniu powstała już w 1895 roku przy współczesnych ulicach Orzeszka i Konopnickiej. Urbaniści starali się jednak stworzyć duży obszar, który w przyszłości mógłby zostać zabudowany willami. Rozważali Górczyn i Grunwald, ale ostatecznie nic z tego nie wyszło. Skierowali więc swoją uwagę na zachodnią i północno-zachodnią stronę centrum. W tym czasie wsie Winiary, Urbanowo i Sołacz nie były jeszcze zurbanizowane, zachowując swój wiejski charakter, co ułatwiało planowanie nowych osiedli mieszkaniowych na ich terenie.
Od 1893 r. grunty w Sołaczu były własnością Izidora Kantorowicza. Następnie nabył je Adolf Schwarzkopf, Generalny Prezydent województwa poznańskiego. Okoliczności sprawiły jednak, że zatrzymał on dwór i park dla siebie, a część oddał żydowskiemu kupcowi Baruchowi Eliasowi za długi syna, zaś resztę majątku przekazał Komisji Kolonizacyjnej.
W 1904 r. opracowano plan budowy dzielnicy domków letniskowych w Sołaczu, a wszyscy właściciele nieruchomości apelowali do władz Poznania o zapewnienie kanalizacji i oświetlenia na tym terenie. Urzędnicy nie spełnili jednak żądań mieszkańców i na jakiś czas odłożyli rozpatrzenie tej kwestii. Powodem było to, że w tym czasie planowano zakupić grunty w Górczynie, aby wybudować tam osiedle domków letniskowych. Coś jednak poszło nie tak. Poza tym dwa duże osiedla domków letniskowych w jednym mieście to było za dużo, przynajmniej jak na tamte czasy. Ostatecznie władze miasta zgodziły się na utworzenie dzielnicy w Sołaczu, ale postawiły warunek: wieś musiała stać się częścią Poznania. Komisja Kolonizacyjna, właściciel dużej części gruntów między planowaną dzielnicą a miastem, zaczęła się sprzeciwiać. Ministerstwo Finansów musiało zgodzić się na sprzedaż gruntów miastu. Negocjacje w tej sprawie trwały długo, aż wreszcie w 1907 r. wszystkie zainteresowane strony podpisały porozumienie. Plan zagospodarowania Sołacza został przygotowany przez Komisję Królewską wraz z niemieckim architektem Josefem Stübbenem.
Projekt obejmował obszar około 87 hektarów. Obszar ograniczony był od północy drogą Poznań-Golęcin, od zachodu linią kolejową Poznań-Piła, a od południa linią kolejową Poznań-Stargard. Miasto otrzymało prawo do zarządzania terenem, ale w zamian zostało zobowiązane do pokrycia kosztów utworzenia parku i innych terenów zielonych, a także ułożenia rur kanalizacyjnych, gazowych i wodociągowych. Koszt zaopatrzenia nowej dzielnicy w energię elektryczną poniosło państwo, które obiecało również dotację na budowę linii tramwajowej. 1 kwietnia 1908 r. Sołacz stał się częścią Poznania.
Początek rozwoju dzielnicy
Przed rozpoczęciem budowy priorytetem była budowa dróg, które połączyłyby dzielnicę z centrum miasta. Projekt Stübbena obejmował większy obszar niż pierwotnie zakładano. Architekt postanowił wykorzystać naturalne walory okolicy. Głównym centrum dzielnicy miał być duży park z dwoma sztucznymi jeziorami. Zgodnie z jego planem około 40-50% całkowitej powierzchni miały zajmować tereny zielone: drogi i aleje obsadzone drzewami i krzewami. Ulice miały pełnić nie tylko funkcję komunikacyjną, ale także stać się miejscem spacerów i rekreacji. Następnie teren podzielono na kwartały, a te na działki. Kwartały nie były jednakowej wielkości.
Co ciekawe, pierwszym obiektem w dzielnicy był Park Sołacki. Zaczęto od tego malowniczego zakątka, ponieważ procedura wywłaszczania gruntów pod budowę domów nie została jeszcze zakończona. Już w październiku 1908 r. rozpoczęto kopanie sztucznych jezior, osuszanie łąk, częściową regulację rzeki Bogdanki, układanie alejek, sadzenie drzew i kwiatów. Park ukończono w 1910 roku. W 1912 r. wybudowano restaurację Parkowa, a w 1913 r. molo z wypożyczalnią łodzi.
Rozwój dzielnicy, cechy architektoniczne
W 1910 r. do Sołacza doprowadzono wodę i gaz. Niektóre ulice zostały wyposażone w kanalizację. Rozpoczęto również negocjacje w sprawie uruchomienia w nowej dzielnicy linii tramwajowej. W październiku 1913 r. uruchomiono linię tramwajową, która biegła od placu Spiskiego do Starego Rynku przez współczesną aleję Wielkopolską i most Teatralny. To właśnie w tym okresie w mieście pojawiła się nietypowa drewniana poczekalnia tramwajowa, która najpierw znajdowała się na Placu Spiskim, a w 1924 roku została przeniesiona na ulicę Małopolską, w pobliże Parku Sołackiego.
Rygorystyczne przepisy budowlane wymagały zachowania mieszkalnego charakteru okolicy. Oznacza to, że każdy dom musiał mieć dużo zieleni, więc około 70% powierzchni każdej działki przeznaczano na ogród. Dozwolone było budowanie tylko pojedynczych, dwupiętrowych domów.
W 1910 roku rozpoczął się aktywny rozwój dzielnicy. Domy były projektowane i budowane przez różne firmy budowlane, ale mimo to były do siebie podobne pod względem architektonicznym. Domy budowane w latach 1910-1911 były parterowe z wysokimi dachami dwuspadowymi lub mansardowymi z mieszkalnym poddaszem. Charakteryzuje je również bogactwo detali architektonicznych w postaci wykuszy, werand i balkonów. Domy wybudowane po 1912 roku różnią się nieco od tych wcześniejszych, ponieważ budowane są szczytem do ulicy i posiadają boczne wejście. Na krótko przed wybuchem I wojny światowej coraz popularniejsze stawały się domy ryglowe i masywniejsze dwupiętrowe budynki z czterospadowymi dachami.
W 1915 r. w Sołaczu wybudowano 79 domów, w tym 52 wolnostojące, 24 dwurodzinne i 3 szeregowe. Począwszy od 1919 r. i przez kolejne dziesięć lat w dzielnicy nie prowadzono żadnych większych inwestycji. W okresie międzywojennym Sołacz stał się popularną dzielnicą elit: urzędników miejskich, nauczycieli, oficerów, kupców, lekarzy i naukowców.
W latach 1928-1930 na Sołaczu wybudowano wspaniały kościół św. Jana Vianney’a w stylu neoklasycystycznym. Autorem projektu kościoła był Stanisław Mieczkowski, który zdecydował się na budowę okrągłej świątyni w formie rotundy przykrytej kopułą. Dziś jest ona uważana za jeden z najciekawszych kościołów w Poznaniu i symbol Sołacza.
Główne prace budowlane w zespole rezydencjonalnym prowadzone były na przełomie lat 20. i 30. XX wieku i trwały do wybuchu II wojny światowej. Na początku lat 30. zastosowano nowe trendy w budownictwie — wzniesiono trzykondygnacyjne budynki mieszkalne w stylu barokowym i klasycystycznym. Pod koniec lat 30. zaczęto wznosić budynki według wzorców modernistycznych. W tym czasie trend ten znany był jako funkcjonalizm.
19 stycznia 1983 roku miejski zespół architektoniczny Sołacza został wpisany do rejestru zabytków. Dzisiejszy Sołacz to spokojna okolica z przeważającą liczbą prywatnych domów, która jest prawdziwą dumą Poznania.
