Bazylika świętych Piotra i Pawła w Poznaniu znajduje się na Ostrowie Tumskim i jest jednym z najstarszych kościołów polskich. To właśnie tutaj koronowano i chowano pierwszych władców kraju. Dokładna data powstania pierwszej świątyni w tym miejscu nie jest znana. Na przestrzeni wieków budynek wielokrotnie niszczyły pożary i wojny, jednak za każdym razem bazylikę odbudowywano, pisze poznan-future.eu.
Ostatnia odbudowa miała miejsce po II wojnie światowej. Niestety, nie przywrócono świątyni wówczas pierwotnego wyglądu. Mimo to pozostaje perełką architektoniczną Poznania i ważnym miejscem dla wspólnoty religijnej.
Pierwsza świątynia: budowa i zniszczenia
Badania archeologiczne przeprowadzone w 1946 roku pozwoliły na odkrycie licznych pozostałości pierwszej świątyni w Poznaniu. Znaleziska te świadczą o tym, że na miejscu dzisiejszej bazyliki około 968 roku powstał kościół pod wezwaniem św. Piotra o długości około 48 metrów. Inicjatywa jego założenia mogła należeć do księcia Mieszka I. Według innej teorii budowę rozpoczęto na początku XI wieku z udziałem biskupa poznańskiego Ungera oraz księcia Bolesława Chrobrego.
Tak czy inaczej, około 1038 roku świątynia została zniszczona podczas najazdu czeskiego księcia Brzetysława. Jej odbudowa nastąpiła dopiero dwie dekady później, za panowania księcia Kazimierza Odnowiciela. Wówczas zdecydowano się na styl romański, który miał nawiązywać do dziedzictwa Bolesława Chrobrego i podkreślać status władcy w odrodzonym państwie. Powstał wówczas budynek murowany z kruszywa granitowego, ozdobiony elementami z granitu i piaskowca.
W pierwszej połowie XII wieku przeprowadzono gruntowną przebudowę świątyni. Jedną z możliwych przyczyn tego procesu badacze upatrują w przeniesieniu centrum państwowego do Krakowa. Jednocześnie panuje opinia, że budowla wymagała renowacji ze względu na upływ czasu.
W latach 1243–1262 biskup Boguchwał II zainicjował budowę wczesnogotyckiej świątyni w miejsce dotychczasowej. Ponieważ budynek znajdował się w złym stanie technicznym, propozycja ta została przyjęta, a poznańska katedra stała się jednym z pierwszych przykładów gotyku w Polsce. Nowa katedra pozostała kluczowym ośrodkiem religijnym Poznania. W 1267 roku w wieży południowej wybuchł pożar, ale zniszczenia szybko naprawiono. W latach 1288–1293 po południowej stronie budynku dobudowano Kaplicę Królewską.
W 1341 roku w poznańskiej świątyni odbył się ślub Kazimierza Wielkiego z Adelajdą Heską oraz jej koronacja. Dzięki temu katedra stała się trzecim kościołem koronacyjnym w kraju. Na podniesienie jej rangi wpłynęła także obecność grobowców Bolesława Chrobrego i króla Przemysła II. W kolejnych latach przeprowadzono kolejną przebudowę, jednak już w 1371 roku uderzenie pioruna zniszczyło kopułę wieży południowej oraz Kaplicę Królewską. Podczas odbudowy doszło do częściowego zawalenia się konstrukcji, dlatego prace rekonstrukcyjne trwały aż do początku XV wieku. Prace nad wystrojem świątyni trwały jeszcze dłużej – wszystkie wieże i witraże ukończono dopiero w połowie XVI wieku.
Pożary i odbudowy świątyni
W XVII wieku poznańską katedrę czekała kolejna gruntowna przebudowa, tym razem w stylu barokowym. Przyczyną tej zmiany był wielki pożar z 1622 roku, który niemal doszczętnie zniszczył wysiłki wcześniejszych budowniczych.
Następny pożar wybuchł w świątyni w 1772 roku:
- po pożarze wnętrze kościoła uległo zmianie, a na zewnątrz został on odrestaurowany w stylu neoklasycystycznym według projektu architekta Efraima Schrögera,
- większość tego wystroju zachowała się aż do końca II wojny światowej,
- pod koniec XVIII wieku fasada świątyni została przebudowana według projektu architekta Bonawentury Solariego.
Ostatni wielki pożar miał miejsce podczas walk o Ostrów Tumski 15 lutego 1945 roku. W wyniku ostrzału artyleryjskiego Armii Czerwonej katedra uległa poważnym zniszczeniom. W tym czasie zachował się jedynie wieniec częściowo zrujnowanych kaplic. Odbudowa trwała w latach 1948–1956 według projektu Franciszka Morawskiego.
W 1962 roku świątynia otrzymała status bazyliki mniejszej i od tego czasu znana jest jako Bazylika świętych Piotra i Pawła w Poznaniu. W 1983 roku odwiedził ją papież Jan Paweł II.
Współczesny stan Bazyliki świętych Piotra i Pawła w Poznaniu
Obecna bazylika ma 72 metry długości i 36 metrów szerokości. W świątyni znajdują się pięć gotyckich i wczesnorenesansowych brązowych nagrobków wykonanych w Norymberdze, w tym nagrobek Benedykta Izdbieńskiego i rodziny Górków z 1574 roku. Początkowo były one wmurowane w posadzkę, jednak prowadziło to do ich niszczenia i uszkodzeń, dlatego w 1826 roku zostały wbudowane w ściany świątyni.
W północnej wieży bazyliki znajduje się wejście do podziemi. Powstało tam muzeum archeologiczne, w którym można zobaczyć zachowane fragmenty przedromańskiej i romańskiej katedry, chrzcielnicę oraz relikwie grobowców pierwszych władców Polski.
W kryptach Bazyliki świętych Piotra i Pawła w Poznaniu spoczywają pierwsi władcy Polski – od Mieszka I, który prawdopodobnie był założycielem świątyni, aż do Kazimierza Odnowiciela. Ponadto pochowano tu wielkopolskich książąt z dynastii Piastów oraz wybitnych arcybiskupów poznańskich, takich jak Florian Stablewski i Mieczysław Ledóchowski. Krypta jest otwarta dla zwiedzających od kwietnia do listopada, a sama bazylika zawsze zaprasza zarówno wiernych na modlitwę, jak i wszystkich zainteresowanych historią tego wyjątkowego miejsca.
