W 1880 roku po ulicach Poznania zaczął kursować tramwaj konny, który umożliwiał mieszkańcom dotarcie do Dworca Głównego i Starego Rynku. Wydarzenie to zapoczątkowało ciekawą historię tramwajów w stolicy Wielkopolski, pisze poznan-future.eu.
Od powozów konnych do omnibusów
Rozwój miast w XIX wieku wymagał nowych rozwiązań w dziedzinie łączności. Rewolucja przemysłowa, która również miała miejsce w tym stuleciu, wpłynęła na transport, zarówno towarowy, jak i pasażerski. Utworzenie regularnych połączeń kolejowych między miastami doprowadziło do budowy stacji, a co za tym idzie, do wzrostu liczby pasażerów i problemów z ich przewożeniem. Zaprzęgi konne nie były już w stanie obsłużyć dużej liczby osób, a ponadto były drogie i często korzystali z nich tylko zamożni mieszkańcy. Jedynym popularnym pojazdem w ówczesnym Poznaniu był omnibus, czyli wielomiejscowy, kryty powóz konny. Warto zauważyć, że omnibusy były poprzednikami współczesnych autobusów. Po raz pierwszy pojawiły się w Paryżu w 1662 roku. Stopniowo transport ten stawał się coraz bardziej powszechny, aż w XIX wieku zaczął kursować we wszystkich większych miastach europejskich.
Omnibusy zostały jednak wkrótce zastąpione przez powozy konne. Gładka powierzchnia szyn, w porównaniu do nierównej nawierzchni dróg, pozwalała na osiąganie większych prędkości. Pierwszy tramwaj konny pojawił się w Nowym Jorku w 1852 roku, ciągnięty przez jednego lub dwa konie. Jednak ze względu na ograniczoną wytrzymałość koni, ten środek transportu również się nie sprawdził. Dodatkowo pojawił się duży problem – zanieczyszczenie ulic końskimi odchodami. W 1870 roku pojawiły się tramwaje parowe, a w 1851 roku na ulice Berlina wyjechał pierwszy tramwaj elektryczny.
Budowa linii tramwaju konnego
W latach 70. XIX wieku w Poznaniu istniały dobre warunki do budowy linii tramwaju konnego. To właśnie w tym okresie został wybudowany most nad torami tramwajowymi, a w 1879 roku powstał budynek dworca kolejowego i wytyczono ulicę Pałacową. Magistrat podjął decyzję o połączeniu dworca z centrum miasta. Koncesja na budowę linii tramwajowej została przyznana w czerwcu 1880 roku berlińskim przedsiębiorcom Otto Reymerowi i Otto Maschowi, którzy natychmiast rozpoczęli budowę linii kolejowej.
W dniu 30 lipca 1880 roku trasa została skontrolowana przez policję. Następnego dnia na ulice Poznania wyjechał pierwszy powóz konny. Trasa wiodła od dworca kolejowego przez Bramę Berlińską, ulicą Świętego Marcina do Starego Rynku. W październiku 1880 roku zostały uruchomione dwie kolejne linie tramwajowe. Pierwsza z nich, linia „biała”, biegła od dworca kolejowego przez plac Wilhelma do Wyspy Tumskiej, a druga, linia „czerwona”, rozpoczynała bieg od dworca kolejowego i biegła przez Małe Garbary do Wyspy Tumskiej.
Mimo, że przewozy tramwajowe cieszyły się ogromnym zainteresowaniem, berlińscy przedsiębiorcy popełnili dwa błędy, które wkrótce doprowadziły ich do bankructwa. Po pierwsze przebieg trasy okazał się błędny, a po drugie tramwaje i trasa miały oznaczenia w języku niemieckim, co spowodowało bojkot tego typu transportu przez Polaków.
Wkrótce firma „Reymer & Masch” stworzyła w Poznaniu dużą sieć tramwajów konnych. Jej koncesja została wykupiona w sierpniu 1880 roku przez spółkę akcyjną “Posener Pferdeeisenbahn Gessellschaft”. Wkrótce potem założyła ona zajezdnię tramwajową przy ulicy Gajowej w Jerzycach.
W 1881 roku długość wszystkich linii tramwajowych w Poznaniu wynosiła 9,7 km. Tabor składał się z wagonów zamkniętych z 12 miejscami siedzącymi i 12 miejscami stojącymi. Były też wagony otwarte (letnie) z 28 miejscami siedzącymi i 6 stojącymi. W 1884 roku linia czerwona i linia kolejowa zostały zamknięte, a tory zdemontowane. W ten sposób długość linii tramwajowych została zredukowana do 3,5 km.
W 1889 roku wybudowano linię tramwajową z Placu Wilhelma do Jeżyckiego Ogrodu Zoologicznego, który znajdował się wówczas poza miastem. Tramwaje kursowały tam jednak tylko w niedziele i święta.
Przejście na tramwaje elektryczne
W 1895 roku spółka Union Elektrizitäts Gesellschaft wykupiła pakiet akcji kontrolnych Poznańskiej Kolei Konnej, co oznaczało przyszłą elektryfikację linii tramwajowych. W tym okresie rozpoczęły się również negocjacje między władzami Poznania a gminami podmiejskimi w sprawie budowy tramwajów elektrycznych. Następnie położono dwie nowe jednotorowe linie tramwajów konnych. Pierwsza linia biegła od ogrodu zoologicznego w Jerzycach ulicami Kolejową i Jadwigi do Starego Rynku. W 1897 roku przedłużono ją do ulicy Polnej. Druga trasa biegła od Starego Rynku do Bramy Wildeckiej. Tramwaje kursowały przez ulicę Wrocławską, plac Piotra Poleskiego i ulicę Półwiejską. Długość funkcjonujących linii sięgała 6 km.
Jesienią 1897 roku firma „Posener Strassenbahn” otrzymała licencję na produkcję tramwajów elektrycznych. Rozpoczęto budowę trakcji i wymianę starych szyn na nowe. Ostatni raz tramwaje konne kursowały po ulicach Poznania 5 maja 1898 roku. Następnego dnia zastąpiły je tramwaje elektryczne. Ponad 80 koni, które zakończyły swoją służbę, zostało sprzedanych na wielkich aukcjach. Wozy przerobiono na przyczepy do tramwajów elektrycznych. Zajezdnia w Gajowie została również zmodernizowana, aby pomieścić tabor elektryczny. Tak zakończyła się historia tramwajów konnych w Poznaniu.
