Znany polski astronom, Kazimierz Kordylewski, urodził się i wychował w Poznaniu. Przez ponad pół wieku owocnie pracował na niwie astronomicznej i dbał o krakowskie obserwatorium nawet w czasach drugiej wojny światowej i okupacji. Opowiadamy więcej o jego życiu, odkryciach i osiągnięciach na poznan-future.eu.
Początki życia
Kazimierz Kordylewski urodził się 11 października 1903 roku w Poznaniu w rodzinie Władysława i Franciszki. W 1922 roku ukończył Gimnazjum św. Marii Magdaleny. W latach szkolnych aktywnie działał w organizacjach – przez dwa lata przewodniczył ideologicznemu towarzystwu „Sowa”, które zrzeszało polską młodzież i wydawało własne czasopismo.
Astronomia zainteresowała Kazimierza już w wieku 10 lat. Po ukończeniu szkoły średniej, w 1922 roku, rozpoczął studia na Uniwersytecie Poznańskim. Dwa lata później przeniósł się do Krakowa, gdzie kontynuował naukę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jednocześnie zaproponowano mu stanowisko asystenta w Obserwatorium Astronomicznym uniwersytetu. Tam pracował pod kierownictwem profesora Tadeusza Banachiewicza.
Droga do nauki i nauczania
W swoją pierwszą naukową ekspedycję Kazimierz Kordylewski wyruszył wraz z zespołem Państwowego Instytutu Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika w 1923 roku. Przez kolejne lata, kontynuując studia, wielokrotnie kierował pracami terenowymi ekspedycji. Studia ukończył w 1926 roku i wtedy też dokonał pierwszego odkrycia nowej gwiazdy.
Dalsza droga młodego naukowca była niezwykle intensywna i obiecująca:
- w 1926 roku odwiedził Szwecję, Danię, Niemcy i Czechosłowację, gdzie pracował i uczył się,
- w następnym roku w szwedzkiej Laponii zorganizował i kierował stacją obserwacji zaćmień Słońca,
- w 1928 roku został członkiem Międzynarodowej Unii Astronomicznej i wziął udział w kongresie w Lejdzie,
- w 1931 roku odbył wizyty robocze w Austrii i Dalmacji.
W 1932 roku Kordylewski uzyskał stopień doktora filozofii z astronomii, a dwa lata później został docentem. W 1936 roku wraz z kolegami wyruszył na naukową ekspedycję do Grecji, gdzie prowadzili obserwacje zaćmień Słońca na wyspie Chios.
Jeśli chodzi o życie osobiste, w 1929 roku astronom ożenił się z Jadwigą Pająkówną. Para doczekała się czwórki dzieci.
Druga wojna światowa: praca i wolontariat
Po wybuchu drugiej wojny światowej i niemieckiej okupacji Polski, Kazimierz Kordylewski musiał przerwać swoją systematyczną pracę naukową. Aby zarobić na życie, zajął się handlem.
Kiedy jego przełożony, profesor Banachiewicz, został uwięziony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, naukowiec opiekował się majątkiem obserwatorium. Udało mu się ukryć cenne astrolabia i inne ważne instrumenty w piwnicy. Kordylewski starał się zapobiegać wandalizmowi i chronić sprzęt.
W 1944 roku, z powodu zagrożenia deportacją do Niemiec, musiał ukrywać się niedaleko Krakowa. Zapuścił brodę i mieszkał w ogrodzie. Kiedy Kraków został wyzwolony w 1945 roku, astronom od razu wrócił do pracy. Kontynuował obserwacje astronomiczne i aktywnie włączył się w prace organizacyjne dotyczące odbudowy Działu Aparatury Naukowej Państwowego Instytutu Astronomicznego. W 1948 roku Kordylewski objął kierownictwo tej struktury, która w 1951 roku stała się częścią Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ponadto naukowiec zajmował się wolontariatem – kierował Spółdzielnią Spożywców Pracowników Uniwersytetu.
W 1945 roku tymczasowo kierował wrocławskim obserwatorium, które udało mu się odzyskać od Armii Radzieckiej. Po wznowieniu jego działalności, Kordylewski przekazał je wraz z filią w Białkowie profesorowi Eugeniuszowi Rybce.
Życie i działalność w latach powojennych
W 1954 roku zmarł profesor Banachiewicz, a katedrę astronomii objął E. Rybka. Kazimierz Kordylewski w tym czasie był docentem, a od 1955 roku został samodzielnym pracownikiem naukowym. Wykładał astronomię i geografię matematyczną w swojej Alma Mater, a także w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie i Rzeszowie oraz na uniwersytetach w Krakowie i Lublinie. Na Uniwersytecie Jagiellońskim naukowiec prowadził kursy astronomii sferycznej, praktycznej i gwiazdowej. Od 1957 roku w jego portfolio pojawiły się wykłady z kosmonautyki i innych zagadnień naukowych, którymi bezpośrednio się zajmował.
Kazimierz Kordylewski był często zapraszany do prowadzenia wykładów za granicą, na przykład w Kijowie, Odessie, Berlinie, Budapeszcie, Brnie, Amsterdamie, Brukseli i Genewie. Wielokrotnie brał udział w kongresach Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Naukowiec miał również uczniów, którzy pod jego kierunkiem obronili prace magisterskie i doktoranckie.
Równolegle z działalnością dydaktyczną Kordylewski kontynuował badania naukowe. W 1954 roku włączył się w tworzenie radioteleskopu w Krakowie. Dużo podróżował w celu prowadzenia obserwacji astronomicznych. I tak w 1952 roku pojechał do Czechosłowacji, gdzie w Tatrach odkrył dwa pyłowe satelity Ziemi. Na Węgrzech często pracował w obserwatorium w Matrze, w Niemczech – w Tautenburgu koło Jeny.
W 1961 roku Kordylewski odkrył chmury w punktach libracyjnych Lagrange’a, które chciał nazwać polskimi, jednak propozycja ta nie została przyjęta i nazwano je na cześć samego astronoma.
W 1966 roku naukowiec kierował ekspedycją Polskiego Towarzystwa Astronautycznego do Afryki Wschodniej, gdzie badał pył orbity Księżyca za pomocą obserwacji wizualnych i odkrył pyłowy pierścień Ziemi. Analogiczne ekspedycje do Afryki Zachodniej przeprowadzono w 1973 i 1974 roku. Wraz z kolegami Kordylewski badał pyłowe satelity Ziemi i uzyskał zdjęcia ich dysków.
Jeszcze jednym kierunkiem jego działalności była praca administracyjna:
- w 1948 roku włączył się w działalność Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii oraz rady Polskiego Towarzystwa Astronomicznego,
- w 1956 roku objął kierownictwo Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Astronautycznego,
- w latach 1958-1967 kierował Krakowską Stacją Obserwacji Sztucznych Satelitów Ziemi,
- w latach 1964-1980 wchodził w skład towarzystwa astronautycznego w Warszawie.
W 1974 roku Kazimierz Kordylewski przeszedł na emeryturę, co nie zatrzymało jego działalności naukowej i organizacyjnej. Trwała ona aż do śmierci wybitnego astronoma 11 marca 1981 roku. Pochowano go na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Rodzinny grób Kordylewskich oznaczony jest wyrzeźbionymi gwiazdami Wielkiej Niedźwiedzicy.
Nagrody i wyróżnienia
Osiągnięcia naukowe Kazimierza Kordylewskiego obejmują wiele odkryć w dziedzinie astronomii i ponad 100 publikacji naukowych. Był niestrudzonym obserwatorem i badaczem różnorodnych zjawisk zachodzących na gwiezdnym niebie. Ponadto naukowiec prowadził szeroką działalność popularyzatorską, często występując w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej, szkołach, radiu i telewizji. Pamiętając swojego kierownika i nauczyciela, profesora Banachiewicza, w 1955 roku Kordylewski zorganizował przeniesienie jego szczątków do grobów wybitnych osób na Skałce.
Wśród licznych nagród wybitnego astronoma:
- Srebrna Odznaka Honorowa Polskiego Towarzystwa Astronautycznego (1971 rok),
- Odznaka Honorowa Polskiego Towarzystwa Astronautycznego (1971 rok),
- Odznaka Honorowa Komitetu do spraw Radia i Telewizji (1971 rok),
- Brązowy Medal NASA (1972 rok),
- Złoty Krzyż Zasługi (1973 rok),
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1974 rok),
- Medal 500-lecia urodzin Kopernika (1974 rok),
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1979 rok).
Jego droga była długa i owocna, a rozpoczęła się w Poznaniu, gdzie młody Kazimierz Kordylewski po raz pierwszy zafascynował się dalekimi gwiazdami.
