Rozwój internetu w polskim Poznaniu jest doskonałym przykładem na to, jak miasto znane ze swojej tradycji akademickiej stało się kluczowym ośrodkiem infrastruktury cyfrowej, i to nie tylko dla regionu, ale dla całej Polski, pisze poznan-future.eu.
Jak internet trafił do Poznania
Poznań, stolica województwa wielkopolskiego, zamieszkała przez ponad 500 tysięcy osób, zawsze był ośrodkiem nauki i technologii dzięki swoim uniwersytetom i instytutom badawczym. Znajduje się tu Politechnika Poznańska oraz Instytut Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk. Rozwój internetu w Poznaniu jest ściśle związany z przejściem Polski z reżimu komunistycznego do gospodarki rynkowej w latach 90., kiedy to kraj dołączył do globalnej sieci.
Historia internetu w Polsce zaczyna się 17 sierpnia 1991 roku, kiedy Rafał Pietrak z Uniwersytetu Warszawskiego po raz pierwszy ustanowił połączenie w protokole TCP/IP z Uniwersytetem w Kopenhadze. Było to pierwsze połączenie internetowe w kraju, choć wcześniej istniały już sieci lokalne. W Poznaniu, pierwsze kroki w kierunku komunikacji cyfrowej sięgają 1978 roku, kiedy zainicjowano projekt Międzyuczelnianej Sieci Komputerowej (MSK), mającej na celu połączenie uniwersytetów w całej Polsce, w tym w Poznaniu. MSK opierała się na protokole X.25 i umożliwiała wymianę danych, uruchamianie programów i komunikację między terminalami. Później przekształciła się w Krajową Akademicką Sieć Komputerową (KASK). W latach 80., pomimo embarga CoCom na technologie dla Bloku Wschodniego, w Poznaniu Zbigniew Borowiec z Uniwersytetu Poznańskiego stworzył system tablicy ogłoszeń (BBS), podłączony do FidoNet w 1991 roku. Umożliwiało to przesyłanie wiadomości do BITNET jeszcze przed pojawieniem się pełnoprawnego internetu. FidoNet, który wystartował w Polsce w 1987 roku, stał się pomostem do wymiany danych w warunkach izolacji.
Kluczowe momenty
Ważnym etapem dla Poznania był rok 1993, kiedy założono Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS). Utworzone z decyzji Kolegium Rektorów Miasta Poznania i stowarzyszone z Instytutem Chemii Bioorganicznej PAN, PCSS początkowo koordynowało wykorzystanie sieci metropolitalnej i superkomputerów dla lokalnych instytucji. W tym samym roku uruchomiono sieć POZMAN – Poznańską Sieć Metropolitalną, a także pierwszy superkomputer Cray Y-MP EL. Położyło to podwaliny pod rozwój szybkiego internetu w regionie. W 1994 roku centrum zostało oficjalnie zarejestrowane i zaczęło rozszerzać swoją działalność.
W 1997 roku PCSS uruchomiło pilotażową sieć krajową POL-34, co było krokiem w kierunku ogólnopolskiej infrastruktury. W 2000 roku przyjęto program Polskiego Internetu Optycznego, a w 2003 roku uruchomiono sieć PIONIER, której konsorcjum połączyło ośrodki akademickie. PCSS został operatorem PIONIER, który do 2011 roku połączył wszystkie sieci metropolitalne w Polsce światłowodem o łącznej długości ponad 6494 km. Przyczyniło się to do rozwoju społeczeństwa informacyjnego, zapewniając szybki dostęp dla nauki, edukacji i biznesu. Do 2011 roku około 16 milionów Polaków miało dostęp do internetu, korzystając z niego do streamingu, mediów społecznościowych i innych usług. W Poznaniu PCSS rozbudowywało lokalną infrastrukturę, w szczególności projekty PLATON, NewMAN, MAN-HA i 100net, które finansowały rozbudowę sieci i wprowadzanie zaawansowanych usług.
Nowa era
W latach 2000. i 2010. PCSS skupiło się na superkomputerach i współpracy międzynarodowej. W 1995 roku system SGI Power Challenge XL znalazł się w TOП 500 najpotężniejszych komputerów na świecie. Od 2008 roku Polska dołączyła do konsorcjum PRACE, dając naukowcom dostęp do europejskich superkomputerów. W 2015 roku uruchomiono Eagle (79. miejsce w TOP 500), a w 2021 roku – Altair do sztucznej inteligencji, dużych danych, fizyki jądrowej i badań nad COVID-19. PCSS wziął udział w ponad 381 projektach europejskich od 2001 roku, zdobywając nagrody, takie jak Crystal Brussels Award w 2018 roku.
Od lat 2020. rozwój internetu w Poznaniu przeniósł się na technologie kwantowe i sztuczną inteligencję. W 2022 roku PCSS dołączyło do IBM Quantum Network, tworząc pierwsze Centrum Innowacji Kwantowych w Europie Środkowo-Wschodniej. Uruchomiono linię kwantowej dystrybucji kluczy między Poznaniem a Warszawą w ramach NLPQT. W 2024 roku podpisano kontrakt na EuroQCS – pierwszy europejski komputer kwantowy na pułapkach jonowych. W 2025 roku planowane jest otwarcie PIAST-AI – pierwszej polskiej fabryki sztucznej inteligencji – oraz PIAST-Q – komputera kwantowego EuroHPC. Poznań został uznany za nową stolicę high-tech Polski, gdzie w czerwcu 2025 roku planowano uruchomienie europejskiego komputera kwantowego i fabryki sztucznej inteligencji.
Wyzwania współczesności
Współczesna infrastruktura w Poznaniu obejmuje szybki internet stacjonarny, z pokryciem sieciami gigabitowymi zgodnie z Krajowym Planem Szerokopasmowym 2025. Polska osiągnęła silną łączność stacjonarną, ale napotyka na wyzwania w zakresie umiejętności cyfrowych. Rynek centrów danych rośnie: do 2030 roku – 500 MW, do 2034 roku – 1200 MW. W Poznaniu rozwijają się usługi w chmurze, 5G i internet satelitarny dla odległych obszarów. Firmy takie jak Horyzont.net, od 1999 roku, zapewniają dostęp przez DSL, rozwijając serwery i sieci. Ogólnie rzecz biorąc, korzystanie z internetu w Polsce sięga 100% wśród młodzieży w wieku 18-24 lat.
Rozwój internetu w Poznaniu przekształcił miasto w europejski hub technologiczny, przyczyniając się do rozwoju gospodarki, nauki i innowacji. Od pierwszych modemów do sieci kwantowych – to droga od izolacji do globalnej integracji. Przyszłość obiecuje dalszy wzrost, z naciskiem na sztuczną inteligencję, obliczenia kwantowe i zrównoważone społeczeństwo cyfrowe, co czyni Poznań jednym z liderów w Europie Środkowej.